Iнтэрв'ю

Андрэй Адамовіч: «Няма для мяне нічога святога»

Дэбютная кніга Андрэя Адамовіча “Дзень паэзіі смерці дзень” здзівіць усіх, хто чакае ад аўтара, якога часам нават абвінавачваюць у блюзнерстве, толькі брутальнасці ды правакацый. Аказваецца, у зборніку неспадзявана шмат сур’ёзнай, прыгожай, тонкай лірыкі. І хоць слова «каханне» сапраўды сустракаецца тут радзей за «цыркуль» ды «астралябія», самога кахання ў паэзіі Адамовіча ад гэтага не меншае. Напярэдадні ўручэння прэміі «Дэбют», якую ён мае ўсе шанцы атрымаць, мы пагаварылі з Андрэем Адамовічам пра маральнасць, досвед бацькоўства і спробу напісаць раман.

 

– Табе не крыўдна, што з усіх тваіх тэкстаў самы вядомы – пра яйцы, за якімі ўсяго астатняга проста не бачна?

– Мне крыўдна, што калі ў вершы ёсць слова «яйцы», людзі не здольныя прачытаць там іншыя словы. Яны аналізуюць тэксты па нейкай адной фармальнай прыкмеце. З такім жа поспехам можна было запытацца, чаму кніга напісаная наркамаўкай, і на гэтай падставе абвінавачваць мяне ў здрадзе беларушчыне.

Мне здаецца, тыя, каго абражае слова «яйцы», маюць насамрэч вялікія псіхалагічныя праблемы. Яны прыдумалі сабе, што мусяць існаваць нейкія ідэальныя паэты, якія мусяць адпавядаць іх ідэальным патрабаванням. Мяне нядаўна абараняў Серж Мінскевіч у адной фэйсбук-дыскусіі, ён казаў, што калі ўпікаюць за мацюкі ў паэзіі – гэта падыход сямейнага тыпу. То бок калі мы гаворым пра беларускамоўных як сям'ю і беларускую культуру як культуру сям'і – такі падыход можа быць слушным. Але калі мы гаворым пра культуру народа – гэта не той крытэр, які ўвогуле павінен брацца пад увагу.

Дапусцім, муж прыходзіць дахаты і бачыць, што жонка зварыла капусту, але не насмажыла мяса, ён бярэ патэльню і б’е ёй ў галаву, але жонка ж насамрэч нічога яму не вінная. Я сутыкаюся з такой самай сітуацыяй. Людзі лічаць, што я чамусьці не мушу ўжываць слова “х..й” у вершах. Але калі мне хочацца яго ўжыць, не разумею, чаму я не магу гэтага зрабіць.

– Але ж ты яго ў вершах і не ўжываеш. Чаму з'явіліся эўфемізмы «цыркуль» і «астралябія»?

– Першапачаткова я замяніў імі лаянку, бо выступаў у бібліятэках, каб нас адтуль проста не выгналі. Эўфемізм «цыркуль» прыдумаў Андрэй Хадановіч. А пасля зразумеў, што так больш трапна. Таму што людзі насамрэч нашмат больш абражаюцца на «цыркуль», чым на наўпроставае слова «х..й». Але мае эўфемізмы перадаюць тыя самыя пачуцці і эмоцыі, што і лаянкавыя словы.

– У якіх аўдыторыях табе было няёмка чытаць?

– Я выступаў у школе і чытаў усё так, як напісана ў кнізе. Мне абсалютна не сорамна чытаць дзецям гэтыя вершы, нават калі б там і былі мацюкі. Але ёсць рэчы не для дзіцячых вушэй. Віктар Ерафееў казаў, што кожны рускі чалавек мусіць некалі прачнуцца ў пад'ездзе пасля п'янкі, голы. Я ўсё ж не рускі чалавек, у пад'ездзе не прачынаўся, а прачынаўся ў ванне. Вось верш «Новае жыццё» пра абстыненцыю, пра тое, як мой лірычны герой спрабуе кінуць піць. Напэўна, гэта якраз тое, што не варта чытаць падлеткам, калі ў іх саміх не было такога досведу.

– Па сутнасці ты сам высоўваеш правакацыйнае на першы план – пачынаючы ад выбару вершаў для чытання на публіцы і заканчваючы вокладкай кнігі. Таму не дзіўна, што цябе так успрымаюць. Ці з'яўляецца правакацыя тваім творчым метадам?

– Гэта мой метад глядзець на свет. Для мяне іронія вельмі важная рэч, і гэта прыйшло паступова. Трэба разумець, што вершы, змешчаныя ў кнізе, пісаліся цягам васьмі гадоў. І натуральна, яны вельмі розныя. У апошнія гады я сапраўды стаў пісаць у больш такой правакацыйнай стылістыцы.

– Чула, што некаторыя людзі старэйшага пакалення, абмяркоўваючы тэксты маладых аўтараў, прапаноўваюць стварыць камісію па маралі. Вось калі б ты паўстаў перад гэтай камісіяй, што б ты ёй сказаў?

– Я б сказаў: "Камісія, аха-ха, што ты робіш, перастань!" Ці што-небудзь падобнае сказаў бы. Гэта вельмі смешна – такая прапанова.

А ўвогуле не думаю, што мая кніга – гэта штосьці жудаснае, што здарылася з беларускай літаратурай. Нават у нашай літаратуры ёсць больш правакацыйныя рэчы. Узяць хаця б Глобуса.

– Калі казаць пра мараль, хто твае маральныя аўтарытэты?

– Таварыш Хрыстос, напрыклад. Калі сур'ёзна, маральным аўтарытэтам для мяне будзе чалавек, які можа абгрунтавана паказаць мне на мае амаральныя паводзіны і давесці, дзе я паводжуся няслушна. Прычым яму самому неабавязкова паводзіцца слушна.

– Часта кажуць, што для маладога пакалення няма нічога святога. Вось што для цябе святое?

– А сапраўды няма для мяне нічога святога. Мы не рэлігійная секта. Існуюць важныя рэчы, але святое – толькі для вернікаў. А мы не вернікі, мы мастакі. Ды і калі казаць пра святое ў стаўленні да мастацтва, большасць вядомых мне маладых паэтаў не ставяцца да паэзіі як да веры

– У тваёй кнізе ёсць некалькі вельмі кранальных вершаў пра сына. Увогуле ў паэтаў рэдка можна сустрэць такое інтымнае асэнсаванне досведа бацькоўства. Мужчыны не часта пра гэта гавораць.

– Для мужчыны калі нараджаецца дзіцёнак – гэта пэўны шок. У нашага пакалення ўвогуле, не толькі ў паэтаў, іншае стаўленне да бацькоўства, цяпер мужчына намагаецца больш увагі надаваць сям'і, дому. Я не магу сказаць, што я ідэальны бацька, але я кантактую са сваім сынам, для мяне гэта важна. Паэт асэнсоўвае альбо тое, што змяняецца, нейкія рэзкія зломы альбо наадварот, тое, што застаецца непахісным, непарушным, вечным. Нараджэнне сына для мяне сталася моцнай пераменай. І як я мог пра гэта не пісаць, прыхоўваць альбо сублімаваць у вершы пра сцяг, мову ці нешта яшчэ?

– Як твая сям'я ставіцца да таго, што ты пішаш?

– Я ж не займаюся літаратурай прафесійна, хоць яна вельмі важная для мяне. Я раблю абсалютна іншыя рэчы, хаджу на працу ў офіс, зарабляю грошы. Жонка, напрыклад, чытае мае вершы, але асабліва не цікавіцца імі. І я разумею яе. Ну, напрыклад, мой бацька збірае маркі Англіі і англійскіх калоній з дзяцінства, у яго іх такая здаравенная калекцыя. Але было б смешна казаць, што я ведаю нешта пра гэтыя маркі. Мае вершы ва ўспрыманні родных – такое ж хобі.

– Падзел кнігі на часткі «Дзень паэзіі» і «Смерці дзень» мае нейкую логіку? Бо часам здаецца, што нават у гэтым ёсць іронія, бо логікі няма. Вершы пра сына, напрыклад, знаходзяцца ў раздзеле пра смерць.

– Не, прынцып ёсць. Мы доўга з рэдактарам Андрэем Хадановічам думалі, які верш мусіць быць у якім раздзеле. Кожны тэкст тут на сваім месцы.

Біялагічна абумоўлена, што ўсё жывое памірае, і ў гэтым ёсць сэнс для эвалюцыі. Адпаведна працяг роду – гэта пра смерць і адначасова пра мой працяг.

– Чаму ў кнізе няма вершаў апошніх гадоў?

– Я цяпер шчыльна займаюся перакладамі з японскай мовы. Гэтая ліхаманка адносна перакладаў дагнала і мяне. Ну я і вырашыў перакладаць адразу з японскай.

Новыя вершы ёсць. Проста кніга падсумавала пэўны этап – ад лірыкі да сцёбу на агульначалавечыя тэмы. І тое, што пісалася па-за гэтым перыядам, ужо у чымсьці адрозніваецца, хаця я і не зусім пакуль задаволены сваімі новымі тэкстамі. Так што калі б іх набралася яшчэ на адну кнігу, не ўпэўнены, што я б яе выдаў.

– Спрабаваў пераключыцца на напісанне раманаў?

– Я ў мінулым годзе напісаў фантастычны раман пра энтрапію. Здаравенны – 600 з нечым тысяч знакаў. Два сябры, якім я даў яго пачытаць, сказалі: «Паскудства, брат, і не пытайся». Цяпер перапісваю фактычна наноў.  Проста калі я пісаў, то ўвайшоў у стан гіпнозу, для мяне гэтая гісторыя была важная, як кожнаму важнае ягонае жыццё. Але старонняму чалавеку яе нецікава чытаць, таму што яна не зробленая так, як мусіць быць зробленая мастацкая літаратура. Цяпер я мушу пераказаць яе, каб яна была прывабная для чытача.

– Табе падабаецца, калі падчас чытання вершаў публіка рагоча? Гэта такая ж форма заахвочвання выступоўцы, як і апладысменты?

– Калі казаць пра сам працэс дэкламавання, то так, гэта эмацыйна дапамагае. Пачынаеш думаць, што ты не дарма гэта ўсё напісаў. Але паэзія да самога чытання не мае дачынення. Так што, магчыма, уся гэтая петрасяншчына, якая не без маёй дапамогі прыходзіць у залу, з'ява негатыўная. Зрэшты, не магу сказаць, што ў мяне ёсць хоць адзін верш, які цалкам з'яўляецца забаўкай і чыстым прыколам.

– Беларуская літаратурная тусоўка, здаецца, самая агрэсіўная з усіх культурных асяродкаў. Ты камфортна ў ёй пачуваешся?

– Гэта даволі вузкая тусоўка, можна лёгка прасачыць, хто каму сват, хто каму брат. Што да ўсяго гэтага плявузгання ў інтэрнеце, сапраўды яго шмат. У рускім інтэрнет-слэнгу ёсць устойлівы выраз «писатель букв руками». Вось гэты навык у многіх добра развіты, шкада, што рэдка калі ён абцяжарваецца навыкам мыслення. Бо нават разбор аднаго верша – гэта сур`ёзны мысленчы акт.

– Твая кніга адразу пасля выхаду намінавалася на прэмію «Дэбют». Некаторыя цяпер падганяюць дату з'яўлення кнігі пад прэміі.

– Падагнаць тэрміны – па-мойму, гэта не пра беларускае кнігавыданне ўвогуле. Да нашых  выдаўцоў трэба прыходзіць за пяць гадоў, пачынаць іх паіць каньяком і акуратна падводзіць да таго, што вось патрэбная кніга. Праўда, я не такі, я не паіў каньяком, проста хадзіў і нудзеў.

– Як ставішся да творчасці суперніц?

– У маёй намінацыі спаборнічаюць Наста Манцэвіч і Кацярына Макарэвіч, у кнізе якой я, дарэчы, сустрэў выраз «цыркулюе ў ліфце» і думаю цяпер, што б гэта значыла.

Кніга Насты Манцэвіч мне вельмі спадабалася – і проза, і паэзія. Яна хоць і маленькая, але змястоўная. Думаю, Наста нас яшчэ ўсіх здзівіць якімі-небудзь знаходкамі.

– Прэмія ўручаецца ў Дзень паэзіі, так што калі яе дадуць кнізе з назвай «Дзень паэзіі смерці дзень», будзе прыгожа. Вядоўца, напэўна, не раз пажартуе пра гэтае супадзенне.

– А калі не дадуць?

– Ну, тады не будзе прыгожа.

Аляксандра Дорская

фота generation.by і budzma.org

Чытайце таксама

апошнiя водгукi

Асабіста пасля знаёмства з кнігай узнікла жаданне завесці спецыяльны дыялектны слоўнік. Мова проста выкшталцоная. Моцна ўражаны "Выспамі".

Аповесць "Удог" - першы квіток у цікавы і незвычайны свет мастацтва слова Аўтара. Здзівіла ў першую чаргу мова і стыль. Перачытваць і разважаць.

Прачытаў пасля артыкула Ціхана Ч. на "свабодзе", застаўся ў захапленні. "Палкоўніку ніхто не піша", але пра рыбу :)

усе водгукi

Каментароў няма
Зарэгіструйцеся ці ўвайдзіце, каб пакідаць каментары і ставіць адзнакі
Дадайце кнігу, каб дапамагчы нам зрабіць самы лепшы каталог літаратуры ў байнэце