Блог

Макс Фрай. Казкі старой Вільні. Казка Першая

Medium?1364150296

Вільня — нашая ўсеагульная казка. Тут ёсьць месца на адрозьненьні — і няма прасторы, якую мы былі б у сілах падзяліць. Мы ўсе тут удзельнікі аднога калейдаскопу моваў, гісторыяў ды колераў. Таму нам захацелася, каб віленскія казкі Макс Фрай загучалі па-нашаму. Мы запускаем літаратурны сэрыял, будзем перакладаць ды ілюстраваць штотыдзень па адной цягам паловы году, заклікаем вас акунацца разам у гэтае падарожжа між моваў ды радкоў, між віленскіх духаў - улоўных, і ня надта.

 

Вуліца Ашмянос (Ašmenos g.)

На рэшту

—... і яшчэ акрыл, у вялікіх слоіках, — кажа ненасытны Тоні, — так-так, усе колеры, апроч краплаку. І пэндзлі. Не, ня гэтыя, вунь тыя. Першы, другі, трэці і нулёўку. І, можа быць... ага, вось такі мастыхін. І яшчэ такі. А гэта ў нас што вунь на той паліцы?..

Пакуль мы складаем упаляванае ў заплечнікі, маленькая сівая прадавачка мітусьліва рыецца ў касе, як птушка ў кармушцы, шукае там рэшту з Тоневай двухсотлітавай купюры.

— Дробязі зусім няма, — урэшце ўздыхае яна. — Можа быць, возьмеце на рэшту?

Кладзе на прылавак пушку з каляровымі крэйдкамі. Не пастэльнымі, не васкавымі нават, а звычайнымі, якія толькі і надаюцца, каб маляваць на школьнай дошцы. Ды, вядома, на асфальце. Мне не да крэйдак, я спрабую зашпіліць пляцак, а Тоні расьсеяна суе пушку ў кішэню. Прадавачка, упэўніўшыся, што праблема з рэштай вырашаная, расплываецца ва ўсьмешцы.

— Вось і добра, — кажа яна нам усьлед. — Дзецям падорыце, хай малююць.

Ні ў Тоні, ні ў мяне няма дзяцей. Але гэтую інфармацыю мы пакідаем пры сабе, каб не расчароўваць малую сівую птушачку.

За ганкам зьзяюць ажно два сонцы – нябеснае і яго адлюстраваньне ў срабрыста-сіняй калюжыне, што разьлілася на ўсю дарогу. І дзьме вецер, па-вясноваму цёплы ды такі моцны, што мы адразу ж пакідаем спробы самастойна выбраць наступны маршрут і разварочваемся гэтак, каб ён дзьмуў нам у сьпіну.

— Сонечны вецер, — кажа Тоні. І жмурыцца, як задаволены кот.

Мы збочваем за рог, на вуліцу Ашмянос, а там, на табе, амаль ніякага ветру. І мы, вядома ж, адразу ўзгадвам, што даўным даўно хацелі папаліць. Яшчэ да таго, як адшукалі краму. А ўжо як цяпер хочам, дык і слоў няма.

Тоні корпаецца з машынкай для набіўкі цыгарэтаў і трапяткімі пустымі гільзамі, а я бадзяюся побач, усім сваім выглядам выказваючы маральную падтрымку. І, безумоўна, пазіраю па баках, па старой звычцы кадрую навакольле – клац, клац, клац.

— Зірні, — кажу, прымаючы з Тоневых рук цыгарэту, — некаму яўна не далі пагуляць у “класікі”.

— Дамаляваць — і тое не далі, — пагаджаецца ён.

Ходнік, і сапраўды, пакрэслены на квадраты, а ўпісаць у іх адпаведныя лічбы невядомы мастак ужо не пасьпеў. Ці то абедаць паклікалі, ці то проста далі па вушах за псаваньне грамадскага асфальту.

Затое нам, шчасьлівым перарослым дурням, закон не пісаны. Нас ужо даўно ніхто ня кліча абедаць. Ды й па вушах нам ня надта надаеш, да іх яшчэ паспрабуй даскокні.

Ап’янеўшы ад усё яшчэ прывабнай уседазволенасьці, якая настала гэтак раптоўна (гадоў трыццаць таму), сонечнага ветру, тытунёвага дыму і цяжару набітага фарбамі заплечніка, я выцягваю з Тоневай кішэні пушку з крэйдкамі, сядаю на кукішкі каля першай клеткі, зьбіраючыся ўпісаць туды вялікую лічбу 1. Яскрава-сінюю, як неба ў калюжынах пад нашымі нагамі, ці жоўтую, як вясёлае вясновае сонца, ці зялёную, як хуткая, нябачная пакуль лістота, ці чырвоную, як старая Тонева куртка. Але, узяўшы ў руку крэйдку, тут жа забываюся пра першапачатковую задуму і невядома для чаго зафарбоўваю сінім усю клетку. Не задаволіўшыся вынікам, вытрасаю з пушкі рэшту крэйдак і пачынаю маляваць рыбінаў.

Бо сіняя клетка – гэта, вядома ж, мора. Мяркуючы па яскравай афарбоўцы рыбаў, Чырвонае. Напрыклад. Зрэшты, ужо празь некалькі хвілінаў рыбіны мае набываюць абрысы гэтак мудрагелістыя, што мора цяпер відавочна давядзецца перадаць у дар іншапланетнікам. Няхай яны з гэтымі рыбамі дамаўляюцца пра супольнае існаваньне. Таму што чалавецтва ў маёй асобе – пас.

— Нічога сабе, — кажа Тоні.

Ён ужо выкінуў дапаленую цыгарэту і рвецца ў бойку. Яму толькі нагоду дай.

Другую клетку Тоні ўпэўнена штрыхуе зялёным і сінім, і мне загадзя вядома, што гэта будзе Вэнэцыя, ад якой ён цалкам страціў розум, вось і рознакаляровыя дамы ўздымаюцца з вады, але замест гандолаў і маторных чаўноў пейзаж нечакана запаўняецца крылатымі стварэньнямі, падобнымі адначасова да людзей і лісаў.

— Божухна, гэта хто такія? — пытаюся я пад уражаннем. Тоні сьмяецца:

— Не ўяўляю сабе. Самі прыйшлі і захацелі быць. Мая справа малая.

— Добра, няхай тады мае рыбы жывуць у іх вадзе, — кажу я. — Яны, па-мойму, адно адным пасуюць.

— Цалкам, — пагаджаецца Тоні, перастаўляючы пушку з крэйдкамі гэтак, каб мне таксама было зручна адтуль браць.

Трэцюю і чацьвёртую клеткі мы размалёўваем адначасова, можна сказаць, навыперадкі. Тоні, вядома, перамагае — усё ж прафэсіянал. Падымаецца, разгінае сьпіну, падцягваецца, зь яўным задавальненьнем разглядае вынік.

— Ого! А ў цябе гэта што? — пытае ён.

— Напэўна, мапа гораду, — няўпэўнена кажу я, адкладаючы ўбок фіялетавую крэйдку. — Ну, дакладна, мапа. Такая, ведаеш, схема маршрутаў для турыстаў. Яе штодня малююць на гарадской сьцяне. А ўначы ідзе дождж і змывае малюнак. Таму раніцою прыходзіць дзяжурны мастак і малюе новую мапу. Ён, вядома ж, ня вельмі памятае, што было на ўчорашнім малюнку, ды й ня надта намагаецца ўзгадаць, а проста крэсьліць, як бог дасьць. Але турысты ўсё роўна могуць ёю карыстацца: пакуль мастак малюе новую мапу, горад мяняецца ў поўнай адпаведнасьці зь ёю.

— Тады мастакоў мусіць быць двое, — кажа Тоні. — Па-першае, нельга чалавеку працаваць без выходных. А па-другое, гэтак яшчэ больш пераменаў ды блытаніны. І ўсе задаволеныя.

Яго малюнак у чацьвёртай клетцы цалкам адпавядае гэтаму сьцьверджаньню. На ёй два надзвычай задаволеныя крылатыя чалавекі-лісы, крыху — наколькі гэта магчыма зь іх лісінымі мордамі — падобныя да нас, лунаюць над сваім горадам-возерам зь вялікімі чырвонымі кубкамі ў руках.

— Хутчэй за ўсё, яны п’юць каву, — кажу я.

— Вядома. Як бы ты ні выглядаў і дзе б ні жыў, а бяз кавы аніяк нельга.

Мы б таксама маглі зараз пайсьці піць каву — уласна кажучы, мы гэтак і зьбіраліся — але замест гэтага Тоні пачынае скручваць чарговую цыгарэту, а я — размалёўваць пятую па ліку клетку. Ніяк немагчыма спыніцца.

— Што гэта? — пытае Тоні. — Вельмі прыгожа, але ні чорта не зразумела.

— Напэўна, — кажу я, — гэта такая кніга. Дакладней, тое, што ў іх замест кніг. Калі ўвесь час лётаеш над вадой, вельмі здорава, калі ў ёй адлюстроўваюцца ўсялякія цікавыя штукі. Напрыклад, кніжкі з карцінкамі, якія ў такой нетрывалай сітуацыі лепш пісаць адразу на аблоках. Прычым у люстраным выглядзе. Каб адлюстроўваліся ўжо, як мае быць.

— Чакай, — кажа Тоні. Аддае мне цыгарэту, адбірае крэйдкі і, пакуль я аддыхваюся, хутка-хутка малюе ў шостай клетцы пісьменьнікаў з крыламі, якія старанна пакрываюць аблокі пісьмёнамі.

— Ага, так менавіта яны і працуюць, — кажу я.

І бяруся за сёмую клетку, а Тоні дастаецца восьмая.

Я малюю плыні рознакаляровага ветру над густой чэрню ўзьбярэжных пладовых садоў, а Тоні гарбее над галоўнай плошчай, дзе высаджаныя падводныя дрэвы, настолькі высокія, што ў іх галінах, якія ўзьняліся над паверхняй возера, могуць адпачыць стомленыя летуны.

У дзявятай клетцы я малюю мост, але не паміж берагамі, а між небам і зямлёю. Гэтак жа дакладна, як стары Лёнданскі мост, ён забудаваны дамамі, прынамсі, на тым участку, які можна пабачыць, а што робіцца вышэй, за аблокамі, я ня ведаю. Куды ўжо мне.

Тоні яшчэ малюе, таму цыгарэты для нас скручваю я. Скончыўшы апошнюю, дзясятую клетку, ён бярэ ў мяне самакрутку і, забыўшы прыпаліць, замірае, уперыўшыся ў неба. А я азадачана разглядаю яго малюнак. Урэшце пытаю:

— Слухай, а што гэта?

— Відаць, мапа, — усьміхаецца Тоні. — Але ня гораду, як у цябе была. А як туды дабрацца. У сэнсе, адсюль. Ну, калі раптам прыпрэ. Ці мала што.

— Ого, — кажу я, угледжваючыся ў малюнак. І паўтараю: — Ого.

А што тут яшчэ скажаш.

Мы сядзім проста на бардзюры і палім. Нам, шчыра кажучы, досыць зябка, таму што наш прыяцель вецер ізноў побач. Пакуль мы малявалі, ён адпачыў і цяпер гатовы дзьмуць колькі заўгодна.

На добры лад нам даўно ўжо варта адарваць задніцы ад халоднага ходніка і бегчы з усёй моцы ў бліжэйшую кавярню, ці адразу дадому. Але мы гэтак стомленыя, што пакуль можам толькі паліць на ледзяным сонечным ветры ды шчасьліва ўсьміхацца, узіраючыся ў мудрагелісты вынік сваёй працы.

З суседняга двара выходзіць дзяўчо гадоў сямі. Рыжая дзяўчынка ў старым чырвоным паліто, дастаткова тоўсьценькая, каб заслужыць у двары мянушку “бомба” ці нешта падобнае. У дзяўчынкі каса да пояса, круглыя зялёныя вочы, упарты лоб ды такое валявое падбародзьдзе, што не хацелася б мне апынуцца на месцы ейных патэнцыйных крыўдзіцеляў. У левай руцэ ў дзяўчынкі шэрая вязаная шапка, якую яна толькі што зьняла з раскудлачанай сваёй галавы, у правай — круглая пляскатая белая скрыначка, якую цалкам можна выкарыстоўваць, як біту. На твары ў дзяўчынкі буйнымі літарамі напісанае нязломнае жаданьне тэрмінова пагуляць у класікі, якія яна сама гэтак старанна крэсьліла перад абедам, каб былі толькі ейныя, каб ніхто не перашкаджаў скокаць і не сьмяяўся над няўдачамі.

Убачыўшы нашыя з Тоні малюнкі, дзяўчынка зьдзіўлена замірае. Секундаў на пяць, ня больш. Пасьля кладзе біту на першую клетку, проста на галаву адной з маіх рыбінаў. І пачынае скокаць.

Дзяўчынка скокае вельмі ахайна. Падоўгу стаіць у кожнай клетцы, прымерваючыся да наступнага скоку. Яна стараецца — ці то па магчымасьці захаваць малюнкі, ці то проста дабіцца ідэальнай дакладнасьці рухаў. У яе, здаецца, атрымліваецца і тое, і іншае.

Дабраўшыся да дзявятай клеткі, дзяўчынка замірае і ўважліва разглядае дзясятую. Нарэшце, замест таго, каб скокаць, носікам квяцістага гумовага бота асьцярожна падпіхвае біту да мяжы паміж клеткамі.

Вось біта падпаўзла ўжо да крэйдавай рысы. І паціху рушыла далей. Вось... Чорт, ды дзе ж яна?

Тоўстая дзяўчынка ў чырвоным паліто стаіць у дзявятай клетцы, на маім мосьце паміж небам ды зямлёй. І азадачана разглядае дзясятую, у якой няма нічога, апроч Тоневага малюнка. Белая пляскатая скрыначка ніяк не магла згубіцца на ягоным фоне. Тым ня менш, яе там няма.

Дзяўчынка выпускае з рук сваю шапку. Машынальна засоўвае ў рот кончык доўгай касы. Думае. Сядяе на кукішкі, уважліва глядзіць на малюнак. Асьцярожна кратае яго рукой. Урэшце падымаецца, робіць крок наперад.

Мы з Тоні глядзім на яе, як зачараваныя.

Чытайце таксама

апошнiя водгукi

Асабіста пасля знаёмства з кнігай узнікла жаданне завесці спецыяльны дыялектны слоўнік. Мова проста выкшталцоная. Моцна ўражаны "Выспамі".

Аповесць "Удог" - першы квіток у цікавы і незвычайны свет мастацтва слова Аўтара. Здзівіла ў першую чаргу мова і стыль. Перачытваць і разважаць.

Прачытаў пасля артыкула Ціхана Ч. на "свабодзе", застаўся ў захапленні. "Палкоўніку ніхто не піша", але пра рыбу :)

усе водгукi

Каментары 5
Зарэгіструйцеся ці ўвайдзіце, каб пакідаць каментары і ставіць адзнакі

а працяг?
"ну вот как всегда, на самом интересном месте"

+1

працяг будзе на наступным тыдні! сачыце за праграмай перадач

+1

огромное спасибо! отличный перевод и отличное произведение. жду продолжения.)

+3

АшмянОс? Націск на літару О?

0

Вельмі шкада, што няма функцыі "Версія для друку" =((

0
maa
Дадайце кнігу, каб дапамагчы нам зрабіць самы лепшы каталог літаратуры ў байнэце