Блог

Макс Фрай. Казкі старой Вільні. Казка Сёмая

Medium?1368808223

Працяг тэмы "хто ж каго прыдумаў насамрэч" - у новай казцы Фрай. На гэты раз - праз прызму сястрынскай любові, крывабокіх котак ды цесных новых чаравікаў. Чытайце!

 

Праспэкт Гедыміна (Gedimino pr.)

Цалкам чорны кот

- Тут мёд у ва ўсіх цудоўны, - лапоча Бэта. - Але паколькі у цябе абмежаваная грузапад'ёмнасьць, плюнем на ўсё, апроч белага рапсавага. Я ж зусім раўнадушная да салодкага, але ад гэтага мёду мяне дзеркачом не адгоніш. І такая дзівосная бабулька яго прадае, у капялюшыку і карункавых міценках; ці то прынцэса ў выгнаньні, ці то добрая фея на пэнсыі; звычайна вууунь там сядзім, хадзем, паглядзім.

Лена пакорліва ківае – няхай будзе фея, як скажаш. Ёй зусім ня хочацца набываць мёд. У тым ліку, рапсавы. Рапс – гэта ж, здаецца, пустазельле, накшталт сьвірэпы, думае яна. Ці не? Ай, якая розьніца. Цяпер – дакладна ніякай. Бо ў Лены – чаравікі. Нават ня так – ЧАРАВІКІ! Новыя, на абцасах. Абуваць іх, выходзячы з дому на цэлы дзень, было вялікаю памылкай, гэта яна ўжо даўно ўсьвядоміла. Аднак не паказвае. Бэта яшчэ раніцою бурчэла – які можа атрымацца шпацыр на гэткіх абцасішчах? І падсоўвала нейкія свае разношаныя пантофлі, Лена ў такіх сьмецьце выносіць пасаромелася б.

Прызнаваць, што Бэта цалкам мела рацыю, зусім ня хочацца. Старэйшая сястра – гэта такое адмысловае божае пакараньне. Яна заўсёды па выніку мае рацыю. З часам гэта пачынае стамляць. Стома назапашваецца, нават калі жывеш у іншым горадзе і бачыш сястру толькі раз на год. Валізу на пэрон паставіць не пасьпееш, а яна ўжо кажа, замест “добры дзень”: “Трэба было браць на колках”. І не паспрачаесься ж. То бок, спрачацца, пэўна, колькі заўгодна можна, але асьляпляльна прыгожую новую скураную валізу нават да таксоўкі цягнуць цяжка, і страшна падумаць, як будзе зь ім зьязджаць, паколькі прыйдзецца перці з сабою непазьбежныя падарункі, як мінімум, удвая больш, чым прывезла з сабою. Бэта цалкам мае рацыю, трэба было браць старую валізу на колцах, і пляваць, як яна выглядае, абы цяжар не цягаць. А потым сястра кажа яшчэ што-небудзь надзвычай разумнае, і яшчэ, і яшчэ, і ўжо наступнай раніцай хочацца зьбегчы ад яе на край сьвету, хаця ўвесь год сумавала, і сама, па ўласнай волі ў госьці прыехала, ніхто не прымушаў.

- Ты чаго кіслая гэткая? - занепакоена пытаецца Бэта. - Стамілася? Заганяла я цябе? Беднае ты маё дзіця.

Бэта надта добрая сястра. Толькі невыносна старэйшая. Паспрабуй пажалься такой на чортавы чаравікі, тут жа пачуеш: “Ну я ж казааааала”, - і жудасныя стаптаныя пантофлі зноўку зробяцца рэальнаю пагрозай Ленінай бліжэйшай будучыні, і бязь іх цалкам бязрадаснай.

Таму Лена няпэўна паціскае плячыма.ё

- Проста я ня вельмі люблю кірмашы, - кажа яна. - Хаця гэты ваш цалкам мілы, ды й народу тут зусім няшмат.

- Купім мёд, - кажа Бэта, - і адразу пойдзем піць каву. Тут побач, проста на праспэкце цудоўная кавярня... Ой, глядзі!

І спыняецца як аслупянеўшы насупраць стэнду, завешанага карцінкамі з катамі. А таксама кацянятамі, добра хоць ня ў кошычках. І нават бяз банцікаў. Цалкам можна было б перажыць, калі б аўтар спадобіўся скончыць хаця б пару клясаў дзіцячай мастацкай школы. А то надта ж ужо крывабокія ягоныя каты. Балюча глядзець.

- Ты не ўяўляеш, як нам пашанцавала, - кажа Бэта. З розуму кранулася, ня йнакш.

- То бок, свой адзіны шанец падзівіцца на карцінкі з коцікамі мы нейкім цудам не прафукалі, - уздыхае Лена. - Жыцьцё прайшло не дарэмна. Будзе пра што на сьмяротнай ложы ўзгадаць.

І косіцца на мастака – ці не пакрыўдзіўся?

Зрэшты, усё роўна. Але мастак, невысокі мужычок у мешкаватым джынсавым камбінэзоне, з сабранымі ў хвост рабымі валасамі, не зьвяртае на іх аніякай увагі. Сядзіць, насупіўшыся, на складным зэдліку, малюе нешта на картонцы зь няроўна абрэзанымі краямі. Хутчэй за ўсё, чарговага крывамордага ката, на радасьць сусьветнай культуры.

- А няхай цябе! - адмахваецца Бэта. І шэпча, амаль кранаючы вуснамі вуха: - Упершыню яго тут бачу, зазвычай ён у іншым месцы стаіць.

Вось бы і стаяў сабе там надалей, раздражнёна думае Лена. Калі б не ягоныя коцікі, я б ужо сядзела ў кавярні. Сядзела б. Ся-дзе-ла. Там напэўна можна схаваць ногі пад стол і незаўважна зьняць чаравікі. Чаравікі, о госпадзі.

Але ўслых яна кажа:

- Карцінкі ў яго, па-мойму... эээ... крыху занадта аматарскія. Старанна падбірае выразы. Каб не пакрыўдзіць Бэту, калі ўжо зь беднай здарылася такое жахлівае няшчасьце, і ёй раптам пачалі падабацца коцікі, намаляваныя левай задняй нагой.

У найлепшым выпадку, правай. Але дакладна задняй, будзем шчырымі.

- “Аматарскія” - яшчэ мякка сказана, - спакойна ківае Бэта. - Але ў нашым выпадку гэта зусім неістотна. Штука ў тым, што менавіта гэты мастак малюе нашых гарадскіх катоў.

- Ну я, па шчырасьці, і не меркавала, што парыскіх, - паціскае плячыма Лена. Яна пачынае злавацца.

- Ты не зразумела, - кажа Бэта. - Усе нашыя гарадскія каты зьявіліся толькі таму, што ён іх намаляваў. А не наадварот, як гэта звычайна адбываецца. Я, вядома, маю на ўвазе вулічных катоў. З хатнімі зусім іншая гісторыя.

Чарговая казачка, думае Лена. У пяць гадоў я іх горача любіла. Добра, няхай, у дзесяць любіла ня менш горача. І нават у пятнаццаць не адмаўлялася паслухаць. Але блін! Цяпер-то мне трыццаць два. Я ўжо гэткая дарослая цётка, што самой страшна. А ты, мая даражэнькая сяструля, на сем год старэйшая. Прыстойныя людзі столькі наогул не жывуць. А ўсё туды ж. Казачкі. Мастачкі. А цяпер вось коцікі. Кацяняткі. Дапамажы табе бог.

- Вельмі міла, - кісла прамаўляе яна. У спадзеве, што гэта прагучыць, як “перастань вярзьці лухту”. І твар робіць адпаведны, каб Бэту праняло.

- Я таксама не паверыла, калі мне распавялі, - усьміхаецца Бэта. - Але потым убачыла, што...

Не праняло.

Лена ўздыхае і кажа:

- Мне кавы надта хочацца. Хадзем, га? Каты – потым. І мёд – потым. А зараз – кава. Добра?

- Ох, прабач, - Бэта машынальна прыкладае рукі да лбу. Гэты жэст у яе азначае крайнюю ступень няёмкасьці.

- Сама ж абяцала, што пойдзем у кавярню, і ўжо з памяці зьляцела. Цяжка са мною, праўда?

Ай, нічога, з сабою мне яшчэ цяжэй, - кажа Лена. Сама ня ведае, навошта.

Яна нават ня ўпэўненая, што гэта праўда.

 

Мужычок у камбінэзоне – назваць яго “мастаком” у Лены язык не паварочваецца – раптоўна ўстае і накіроўваецца да іх. Пачуў, мабыць, што патэнцыйныя пакупніцы сабраліся сыходзіць, вось і замітусіўся. І зараз ён пачне прапаноўваць нам нядзельную зьніжку, тры коцікі па цане двух, думае Лена. А яшчэ лепш – тузін па цане за дзясятак.

Чаго шкадаваць?

Але мужычок нічога ня кажа. Маўчыць і паказвае толькі што дамаляваную карцінку – на яскрава-блакітным, як мяркуецца, нябесным фоне сядзіць цалкам чорны кот. Здаецца, нават не такі жудасны, як астатнія. Наламаў, выходзіць, чалавек руку. Усё ж упартая праца каму заўгодна на карысьць.

Мастак глядзіць на Лену. Вочы ў яго такія ж блакітныя, як неба на малюнку. Левае амаль удвая большае за правае. Быццам ён сам сабе іх раніцою намаляваў – як умеў. Гэта было б нават справядліва, ня ўсё ж коцікам за ягоныя крывыя рукі плаціць, думае Лена. І ледзь стрымлівае нэрвовы сьмяшок.

Ну чаго ён на мяне вылупіўся, злосна думае яна. Гіпнатызуе, ці што? Каб я ўсе карцінкі оптам набыла? І панесла іх на горбе ў залатую далячынь? Які жах. Трэба зараз жа разьвярнуцца і пайсьці, думае Лена. Бэта пасьля дагоніць, нікуды ня дзенецца. Але чамусьці стаіць на месцы і глядзіць па чарзе – то на блакітнавокага мастака, то на партрэт суцэльна чорнага ката. Думае: вось хоць страляй, усё роўна не набуду, і за дзесяць літаў не набуду, і нават за пяць. Ідзі ў сраку, непрызнаны геній. Мне і безь цябе несалодка. У мяне – чаравікі. І нічога, апроч чаравікаў. Табе, зрэшты, не зразумець.

 

Але, здаецца, ён усё ж не гіпнатызаваў. Прынамсі, непераадольнага жаданьня набыць малюнак у Лены гэтак і не зьявілася. Пераадольнага, зрэшты, таксама. Мастак адвярнуўся і зноў заняўся сваім малюнкам. Пачаў чамусьці падпраўляць нябесны фон, ненаўмысна мазнуў блакітнай фарбай па кашэчым вуху. Але, здаецца, зусім не расстроіўся. Наадварот, раптам заўсьміхаўся і, гэтак і не замалёўваючы плямы, паставіў сапсаваны малюнак да іншых, тэарэтычна, гатовых. І слушна. Якая розьніца.

Вар'ят, стомлена думае Лена. Зрэшты, як на вар'ята ў яго вельмі абаяльная ўсьмешка. Таму не, самы звычайны разгільдзяй. І бездар да таго ж. І бессаромны халтуршчык. Ды халера яго бяры.

- Хадзем ужо адсюль, - кажа Лена. І для пераканаўчасьці цягне сястру за рукаво, як у дзяцінстве.

 

Выбраўшыся з бруку, застаўленага кірмашовымі намётамі, на тратуар, яны ідуць туды, дзе прызыўна палошчуцца на ветры паласатыя тэнты кавярняў. З-за рогу насустрач ім нясьпешна выварочвае вялізарны, цалкам чорны кот зь яскрава блакітным вухам.

- Гэта як? - Разгублена пытаецца Лена. - Гэта ён адмыслова? Гэта жарт такі, так?

Бэта рагоча.

- Вядома, жарт, - скрозь сьмех кажа яна. - Гэта ж трэба, якая ты ўдачлівая! У нас тут ня з кожным так жартуюць.

Але Лена ня чуе. Яна глядзіць на дурнаватага вымазанага фарбаю ката, які разьлёгся на тратуары, на самай мяжы паміж сьвятлом і ценем, якая ахайна падзяліла ягонае недарэчна доўгае цела напалову. А кот глядзіць на Лену, ды так уважліва, быццам не ў яго, а ў яе раптоўна вырасла скандальна блакітнае вуха. Магчыма, нават на лбе.

Пад ягоным позіркам Лена канчаткова губляецца. Зусім не зразумела, як сябе паводзіць, калі на вас гэтак бесцырымонна пяліцца бязглузды, толькі што насьпех намаляваны кот.

- Дурныя чаравікі, - урэшце кажа яна сястры. - Ты цалкам мела рацыю, ня варта было іх абуваць. Увесь дзень мне сапсавалі. Лена разбуваецца, сеўшы проста на тратуар, мацае босымі нагамі цёплы асфальт, як асьцярожны купальшчык ваду, ціхенька ўздыхае ад палёгкі, сярдзіта, як у дзяцінстве, трэ кулакамі мокрыя вочы, устае і ідзе.

- Ну ты падарвалася! - Захапляецца Бэта. - Мяне пачакай!

Цалкам чорны кот зь нябесна-блакітным вухам нейкі час глядзіць ім усьлед, потым адварочваецца і бярэцца вылізваць лапу.

Чытайце таксама

апошнiя водгукi

Асабіста пасля знаёмства з кнігай узнікла жаданне завесці спецыяльны дыялектны слоўнік. Мова проста выкшталцоная. Моцна ўражаны "Выспамі".

Аповесць "Удог" - першы квіток у цікавы і незвычайны свет мастацтва слова Аўтара. Здзівіла ў першую чаргу мова і стыль. Перачытваць і разважаць.

Прачытаў пасля артыкула Ціхана Ч. на "свабодзе", застаўся ў захапленні. "Палкоўніку ніхто не піша", але пра рыбу :)

усе водгукi

Каментароў няма
Зарэгіструйцеся ці ўвайдзіце, каб пакідаць каментары і ставіць адзнакі
Дадайце кнігу, каб дапамагчы нам зрабіць самы лепшы каталог літаратуры ў байнэце