Блог

Макс Фрай. Казкі старой Вільні. Казка Восьмая

Medium?1369693666

Каваманы лечаць каваю склееныя ранішнія павекі і зьліплыя ад сквару летнія думкі. Бегаюць па горадзе, апантаныя кавовым пахам ды хрумстам маленькага кавовага млынка. Пра сутыкненьне кавовага гурмана з уладальнікам самага таннага пакету з супэрмаркету "Ікі", а таксама пра летнія міражы, што маглі быць толькі фантазіяй, а маглі апынуцца звычайнай віленскай звычайнасьцю.

 

Вуліца Даўкшос (M. Daukšos g.) 

 

Чорныя і чырвоныя, жоўтыя ды сінія

 

Лета, думае Тэрэза, прачнуўшыся між скамечаных, вільготных ад поту прасьцінаў, яшчэ адное бязглуздае лета. Вось чаму, чаму заўжды падаецца, яшчэ крыху, і ўсё ўрэшце стане добра. І ў траўні, калі пачынаюць квітнець вішні, падаецца: так-так-так, вось-вось-вось, яно, яно, яшчэ трошачкі – і... І! Невядома што, не зразумела, як, няясна навошта, але будзе-будзе-будзе, збудзецца, і тады пачнецца сапраўднае жыцьцё, зараз і ўявіць немагчыма, якое яно, толькі смуткаваць праз тое, што яшчэ не пачыналася.

Але замест невядома чаго настае проста чэрвень, а потым ліпень, паступова робіцца сьпякотна, спачатку цешысься, што ўрэшце можна схаваць куртку ў шафу, выскокваць з дому ў кашульцы ды шлёпанцах, а потым на радасьць не застаецца сілаў, іх увогуле ні на што не застаецца, гарачынь вымотвае, прынамсі, гарадская гарачынь, і ніякая рака не ратуе, не ратуюць нават дзьве ракі, была б трэцяя, і гэта, бадай, нічога б не зьмяніла.

Кажуць, сьпёкаю трэба піць зялёную гарбату. Лухта. Сьпёкаю трэба піць каву. Каву, зрэшты, трэба піць заўжды і паўсюдна, пры кожным зручным выпадку, яна ператварае існаваньне ў жыцьцё – гэта Тэрэза ведае дакладна. Але ў сьпёку каву трэба піць ў два разы болей, чым звычайна, калі ня хочаш цэлы дзень праваляцца ў пасьцелі ватным чучалкам, сярдзітым, гарачым, мокрым ад поту чучалкам, брррр.

А вось якраз кавы ў хаце і няма. Ну як – няма, дзьве лыжачкі, недатыкальны ранішні запас, на адну філіжанку. Але гэта – усё. Потым давядзецца бегчы ў краму, самым сонцапёкам, не адкладаючы да надыходу прахалоды, бо да вечару на адной філіжанцы не пратрымацца. Дакладней, пратрымацца-то можна, а вось працаваць ужо не атрымаецца. А пераклад трэба здаваць заўтра. А з чацьвертай да адзінаццатай зьмена ў кавярні, знайшла падпрацоўку ня мела клопату, карова, скнара няшчасная, сварыцца на сябе Тэрэза, яшчэ адно лета сабаку пад хвост, а плацяць там капейчыны, і чаявыя, на якія гэтак разьлічвала, апынуліся мізэрныя, а час ляціць, лета сканчаецца, жыцьцё тваё траціцца на лухту, і іншага жыцьця, між іншым, няма, ты ў курсе?

Тэрэза ў курсе. Але гэта нічога не мяняе. У любым выпадку, праца патрэбная, дзякуй скажы, што ў кавярні летам людзей заўжды не хапае. Перакладаў летам мала, заробку ледзьве хапае на аплочваньне жытла, а на што набываць ежу ды каву? Вось менавіта. Кава, кава, дзе ж ты, мая кава, уздыхае Тэрэза, дапіўшы апошні глыток. Добра, нічога, зараз зьбегаю.

Перад тым як выйсьці з дому, яна ўмываецца халоднаю вадою, і, не выціраючыся, выскоквае на вуліцу, з мокрым тварам, вільготнымі валасамі, у запырсканай футболцы. Цягам першых пяці хвілінаў будзе лягчэй, а за гэты час, калі пастарацца, можна дабегчы да вуліцы Пілес, хаця б да латкоў з сувэнірамі, дзе плавяцца на сонцы бурштынавыя каралі, чакай яшчэ, сноў зробяцца смалой, праліюцца на брукаваную дарогу цяжкімі, гарачымі кроплямі. Тэрэза бяжыць міма, не спыняючыся, у яе добрае дыханьне, яна яшчэ доўга можа так бегчы, ня любіць, але можа, бяз спрэчак.

Кававая крама “Гурман” на іншым канцы Пілес, але вуліца кароткая, яе нават пешшу за тры хвіліны можна прайсьці наскрозь, а бегам – увогуле не пытаньне. Калі старажытная бабулька, якая на плошчы гандлюе букетамі сіняга цыкорыю і аранжавых наготак, падымае ўрэшце дрыготкую галаву, каб сур'ёзна адказаць на традыцыйнае “добры дзень”, Тэрэза ўжо цягне на сябе цяжкія драўляныя дзьверы, заходзіць усярэдзіну і з задавальненьнем пацепваецца ад халоднага кандыцыянаванага паветра.

- Даўнавата вас не было, - усьміхаецца поўная рудая кабета, настолькі прыгожая, што ў Тэрэсы кожнага разу дух займае.

Тэрэза цалкам перакананая, што рудая прадавачка з “Гурману” - несьмяротная лісіца-пярэварацень, як у старадаўніх кітайскіх навэлах. Ці мала, што ў яе муж, чатыры дачкі-школьніцы, хатка ў Жвярынасе і нуднае імя “Бірутэ”, кітайскія лісы-пярэваратні таксама часам дзеля забавы сяліліся між людзей і пераймалі чалавечыя звычкі, што ім, несьмяротным, нейкія сорак-пяцьдзесят гадоў, падумаеш.

- Я заходзілася нядаўна, - кажа Тэрэза. - Дні чатыры таму. Проста вы ў той дзень не працавалі.

- Дзьвесьце грамаў кеніі, як заўсёды? - пытаецца рудая.

- Сёньня трыста. Я яе ў сьпёку больш п'ю.

- Тады зраблю вам два пакеты, - пагаджаецца рудая. - У адзін больш за дзьвесьце пяцьдзясят ня ўлазіць.

- Добра. А ўсё, што ня ўлезла, зьмяліце, калі ласка, - просіць Тэрэза.

Яна заўжды меле каву сама, непасрэдна перад варэньнем. Але сёньня нават гэта рабіць лянота, надта ж ужо горача.

Рудая ківае, засыпае кававыя зярняты ў дапатопны агрэгат, антыкварная машына выдае нечалавечы рык і жудасны енк, але каву меле камар носам не падлезе, ня горш, чым Тэрэзін ручны млынок, нават лепш, папраўдзе, але млынку пра гэта ведаць ня варта, думае Тэрэза, ні за што яму не скажу, а то пакрыўдзіцца і зламаецца, толькі дадатковых выдаткаў мне зараз не хапала.

На разьвітаньне рудая прадавачка-ліса працягвае Тэрэзе ледзянец зь зялёнай гарбаты. Такі прэзэнт належыць усім пакупнікам, прынамсі, пастаянным кліентам, але Тэрэзе прыемна думаць, што зялёная цукерка – вельмі асабісты падарунак, толькі для яе.

 

Назад яна ідзе павольна, разглядаецца, нагадвае сабе: Вільня надта прыгожы горад, ты ж зь дзяцінства марыла тут жыць, ад тае пары, як з клясаю на экскурсію прыехала, і вось цяпер ты жывеш, у цябе, вясковага дзяўча, ёсьць мансарда ў самым цэнтры і праца, каб яе аплочваць, глупая, не пераводзь дабро! Радасьць атрымліваецца, скажам наўпрост, ня вельмі шчырая, але нават такі настрой – нашмат лепш, чым звычайны ранішні смутак. Кіславаты ледзянец перакатваецца за шчакою, вось табе й сьняданак, думае Тэрэза, цудоўны сьняданак, які захоўвае гаманец і фігуру.

Знаёмая бабулька на плошчы апырсквае свае букеты вадой з плястыкавай бутэлькі са зробленай у корку дзірачкай. І мяне, просіць Тэрэза, і мяне! Бабулька з дакорам качае галавою, маўляў, не пасуе адной элегантнай даме прасіць пра такую паслугу іншую элегантную даму, але просьбу выконвае, шчодра паліваючы Тэрэзу нагрэтай на сонцы вадою. Je vous remercie, - кажа Тэрэза, прыкладаючы руку да мокрага сэрца, адбітаму на футболцы, і элегантныя дамы – адная ў адрэзаных вэшэй за калена джынсах і пантофліках з матэрыі на гумавай падэшве, іншая ў пажоўклай ад часу ажурнай кофце і старадаўнім саламяным капелюшы з пыльнымі ружамі – разыходзяцца, задаволеныя адная адною.

Прайшоўшы праз застаўленую сувэнірнымі латкамі плошчу, Тэрэза збочвае на Бокшта, тут заўжды цянёк, можна падумаць, жыхары гэтай вуліцы валодаюць нейкай адмысловай прывілегіяй, ці проста скідаюцца і аплочваюць дадатковую паслугу, летні цень. Але вуліцу Бокшта мы любім ня толькі за гэта, думае Тэрэза. А яшчэ, да прыкладу, за тое, што что вууунь у тым двары, за высокай, пацямнелай ад часу драўлянаю брамай калісьці жыў базылішак. Да чаго ж прыемна ведаць дакладны адрас базылішка! Важкая нагода для самапавагі. Двор ёй паказалі сябры-старэйшакурсьнікі, даўным-даўно, калі яна толькі паступала ва ўнівэрсытэт; ясна, што хлопцы проста жартавалі, але Тэрэзе пляваць, што сказана, тое сказана, у любым выпадку, рэальнасьць – гэта тое, пра што я з сабою размаўляю, думае яна, а значыць базылішак жыў у гэтым двары, і кропка.

Каля Барбакану Тэрэза нявольна паскарае хаду – на мурах крэпасьці апаляюцца студэнты ды турысты, іх лайдацкі выгляд служыць ёй нагадваньнем пра ўласныя справы, якія ніхто за яе ня зробіць. Яна непыязна косіцца на тых, хто апаляецца, - вось дзе гультаі, цэлымі днямі тут сядзяць, я б на іх месцы... Што менавіта, Тэрэза не фармулюе, і так зразумела, яна ведае тысячу цудоўных спосабаў заняць вольны час, якога ў яе ніколі няма, чорт, чорт, чорт! І піва з самой раніцы, з дакорам думае яна, піва з раніцы, у такую гарачынь, і цалкам жа добраахвотна, ніхто іх не прымушае, брррр.

Прайшоўшы праз Барбакан, яна дае нырца ў двор. Да ейнага дому на вуліцы Даўкшос можна прайсьці каля закінутых гаражоў, а можна па сьцежцы, паміж чужымі агародамі і хлеўчукамі з дровамі. Тэрэза выбірае сьцежку, праз гаражы яна ўжо сёньня хадзіла, вынік відавочны: усе нагавіцы ў дзядоўніку і сьвежая драпіна на шчыкалатцы.

На сьцежцы няма ні дзядоўніку, ні ваўчкоў, затое тут часам сустракаюцца суседзі. Тэрэза ня любіць суседзяў. Тут, у старых двухпавярховых бараках, якія нейкім цудам захаваліся ў самым цэнтры гораду, водзяцца тыя яшчэ пэрсанажы. Для Тэрэзы яны ня столькі жывыя людзі, колькі невычарпальная крыніца агідных гукаў. П'яная лаянка, дзіцячы віскат ды рускі шансон – цудоўны набор. І ўсё гэта, заўважце, ад шостай раніцы да другой гадзіны ночы. У большасьці алькаголікаў праблемы са сном. А ўжо якія праблемы са сном у іхных суседзяў, хто б ведаў, сярдзіта думае Тэрэза. А я зьдзіўлялася яшчэ, што гаспадыня гэтак танна мансарду здае. Дарэмна зьдзіўлялася, за такое цудоўнае асяродзьдзе яшчэ літаў дзьвесьце трэба было б выгандляваць. І тут жа нават сварыцца зь імі няма сэнсу, такіх нічым не напалохаеш, вось каму сапраўды няма чаго страчваць, а калі і пажадаюць пайсьці насустрач, да вечару забудуцца пра абяцаньні, з памяцьцю ў іх праблемы яшчэ большыя, чымся са сном, дакладней, у іх акурат аніякіх праблем...

Вось ня трэба, ніколі ня трэба загадзя думаць пра непрыемнасьці, думае сабе Тэрэза. Толькі падумаеш, а яны – бразь! - і матэрыялізуюцца у цябе на шляху. Натуральна на шляху: сьцежка перагароджаная трыма срухлелымі зэдлікамі, добры гаспадар такімі камін тапіць, ды й тое пагрэбуе. На двух сядзяць дачарна апаленыя мужычкі неакрэсьленага ўзросту, больш падобныя да сялянаў, чым да гарадскіх забулдыгаў, на трэцім усталяваная газавая гарэлка з балёнчыкам, грэецца вада ў старадаўнім эмаліяваным рондліку. Яшчэ адзін мужычок пазірае на ўсё, што адбываецца, зьверху, з прыступкі лесьвіцы, што вядзе на дах хлеўчука.

- О! - Убачыўшы Тэрэзу, ён урачыста ўзносіць да неба палец. - Пані, вы замуж выпалкова не зьбіраецеся?

- Дзякуй, я ўжо, - суха кажа Тэрэза. Увогуле, пасьля слова “ужо” павінна ісьці слова “была”. І ўдакладненьне: “Тры гады таму”. Але казаць усё гэта ўслых Тэрэза не зьбіраецца. А то адразу высьветліцца, што ў яе цяпер ёсьць цэлыя тры жаніхі, гатовыя – ня факт, што вось зараз жа жаніцца, але выпіць з нагоды заручынаў – абавязкова!

- Шкада, - кажа ён. - А я ўжо думаў, такая прыгожая пані, раптам замуж зьбіраецеся? А мы б вам галубоў да вясельля арганізавалі, па-суседску, нядорага.

Ад зьдзіўленьня Тэрэза спыняецца і ўважліва глядзіць на свайго субяседніка.

- Галубоў да вясельля? Гэта як? Іх, хіба, цяпер на вясельлях ядуць?

- Барані бог, - бастць адзін з тых, хто сядзіць унізе. - Яшчэ чаго. Галубоў, пані, на вясельлях выпускаюць. На шчасьце.

- Гэта ж трэба, - кажа Тэрэза. А я й ня ведала. А ў вас тут, атрымліваецца, галубятня?

- Ну, - дзелавіта ківае першы мужычок, той, які сядзіць наверсе.

- А чаму ніхто ня лётае? А мы сюды толькі перабраліся, - тлумачыць ён. - Вось, сядзім, адзначаем навасельле. Каву варым? Хочаце кавы?

Тэрэза зь недаверам глядзіць на эмаліяваны рондлік, у якім грэецца вада. Ага, гэтыя прыгажуны, бадай што, навараць.

- Дзякуй, - ветліва кажа яна. - Не хачу.

Разварочваецца, каб сыйсьці, але ў апошняе імгненьне, не стрымаўшыся, пытаецца:

- А... якія ў вас галубы? Белыя?

- І белыя таксама, - з ахвотаю пагаджаецца басісты мужычок. - Усялякія!

- Чорныя і чырвоныя. Жоўтыя ды сінія, - падхоплівае трэці, які да гэтай пары маўчаў.

Той, хто сядзіць наверсе, пачынае рагатаць, ды так заражальна, што Тэрэза таксама хіхікае, прыкрыўшы рот кулаком, неяк надта па-дзявочы, у сэнсе, як у дзяцінстве, калі з табою раптам пачынаюць жартаваць чужыя дарослыя – і сьмешна, і сорамна, і крыху страшна, бог ведае чаму.

Добрыя якія мужычкі, думае Тэрэза. Галубы для вясельляў, ну і бізнэс! Гэта ж прыдумалі...

- Давайце пакажыце, якая ў вас кава, - строга, каб схаваць няёмчаньне, - кажа яна.

З агідаю глядзіць на паўпусты пачак таннай, меленай дрэні, якая пахне ляжалым пілавіньнем – і вось жа некаторыя людзі пагаджаюцца добраахвотна гэта піць, ніхто іх не прымушае. Неверагодна.

- Добра, раз так, вось вам падарунак на навасельле, - аб'яўляе Тэрэза. І дастае з кішэні пакецік з кеніяй.

Нічога, не шкада, тут зусім няшмат, грамаў пяцьдзясят, дробязь, не разаруся, думае яна. І не дарма, выходзіць, папрасіла змалоць, у гэтых прыгажуноў, адразу бачна, ніякай кавамолкі нават дома няма, увогуле наўрад ці яны ў руках яе хоць калі-небудзь трымалі.

- Толькі глядзіце, каб не закіпела! - Тэрэза абводзіць прыціхлых мужычкоў суворым паглядам. - Як толькі пенка зьявіцца...

- Адразу здымаць! - хорам падхопліваюць двое на зэдліках, а трэці важка дадае:

- А як жа інакш?

- Ну і добра, - уздыхае Тэрэза. - Піце на здароўе. А мне працаваць трэба, даруйце, што не складу кампанію.

- Дзякуй, суседка, вы ж тут жывеце, а дзе вашае вакно, дзякуй, прыходзьце, калі будзе час, кавы папіць, а калі замуж надумаеце, адразу скажыце, мы вам за паўцаны... - хорам галасяць яны, пакуль Тэрэза ідзе да дому, штурхае скрыпучую брамку, узьбіраецца па лесьвіцы на другі паверх.

Першаю справай яна адчыняе вакно, пасьля ўключае плітку, дастае з кішэні пачок, перасыпае кававыя зярняты ў млынок, ставіць джэзву на ўмоўны электрычны “агонь”. Тэрэза меле каву і глядзіць у вакно, туды, дзе толькі што балявалі ейныя новыя знаёмыя. Але сьцежка паміж хлеўчукамі ды гародамі пустая, там няма ні зэдлікаў, ні паходнай газавай гарэлкі, ні саміх мужычкоў. Цікавыя справы, думае Тэрэза, куды яны падзеліся? Не маглі ж вось так нагбом заглынуць каву і зьбегчы, пакуль я з ключамі важдалася... Ці маглі?

У небе зьявілася чарада галубоў. Тэрэза не пасьпела заўважыць, калі і адкуль яны ўзьляцелі. Вялікая, стракатая зграя. Штосьці зь імі ня так, думае Тэрэза. Але што менавіта?

Нешта. Колер, вядома ж. “Стракатая чарада” - гэта яшчэ слаба сказана. Чорныя і чырвоныя, жоўтыя і сінія галубы, яскравыя, як дзіцячыя забаўкі, кружаць над двухпавярховымі баракамі, агародамі і хлеўчукамі ў бледным, вылінялым ад сонца ліпеньскім небе, выконваюць нейкія складаныя піруэты, увесь час перастройваюцца, як каляровыя шкельцы ў калейдаскопе, утвараючы бясконцае мноства непаўторных узораў.

Яшчэ адное добрае лета, думае Тэрэза, пакуль чорныя і чырвоныя, жоўтыя ды сінія галубы куляюцца ў звонкім ад гарачыні паветры. Вельмі добрае лета.

Чытайце таксама

апошнiя водгукi

Асабіста пасля знаёмства з кнігай узнікла жаданне завесці спецыяльны дыялектны слоўнік. Мова проста выкшталцоная. Моцна ўражаны "Выспамі".

Аповесць "Удог" - першы квіток у цікавы і незвычайны свет мастацтва слова Аўтара. Здзівіла ў першую чаргу мова і стыль. Перачытваць і разважаць.

Прачытаў пасля артыкула Ціхана Ч. на "свабодзе", застаўся ў захапленні. "Палкоўніку ніхто не піша", але пра рыбу :)

усе водгукi

Каментароў няма
Зарэгіструйцеся ці ўвайдзіце, каб пакідаць каментары і ставіць адзнакі
Дадайце кнігу, каб дапамагчы нам зрабіць самы лепшы каталог літаратуры ў байнэце