Блог

Уводзіны ў радыкальнае літаратуразнаўства

Medium?1414586065

Даволі лёгка зразумець, што перад намі медсястра, банкаўскі клерк альбо кіроўца аўтобуса, а як зразумець – пісьменнік чалавек ці толькі прыкідваецца? Ці можна верыць яму на слова? Павел Анціпаў пра прэзумпцыю не-пісьменніка і неабходнасць экспертнай супольнасці, якая магла б усё назваць сваімі імёнамі.

 

ПІСЬМЕННІК: Я пісьменнік! 

ЧЫТАЧ: А па-мойму, ты гаўно! 

                         Хармс 

I. Два тэзісы 

Мая задача — дэклараваць два тэзісы: 

1. Іерархія ў літаратуры простая: альбо пісьменнік, альбо — не; 

2. У Беларусі няма экспертнай літаратурнай супольнасці. 

Самае натуральнае, што можна зрабіць з людзьмі, якія ствараюць, як яны лічаць, літаратуру – падзяліць іх на пісьменьнікаў і не-пісьменнікаў. Першыя існуюць у літаратуры, другія — не. А калі другія мяркуюць, што яны ў літаратуры існуюць, то існуюць яны як не-пісьменнікі, якія не павінныя ні згадвацца ў сур'ёзных размовах пра літаратуру, ні параўноўвацца з пісьменнікамі, іх тэксты не павінныя падвяргацца разбору. То бок разбіраць-та іх можна, але рабіць гэта з пункту гледжання літаратуры абсалютна бессэнсоўна. Не-пісьменнікі могуць разглядацца сацыялогіяй, але не літаратуразнаўствам. 

Калі лічыць, што сказанае слушна, то паўстае пытанне: хто павінен адрозніць пісьменніка ад не-пісьменніка? У каго ёсць такія паўнамоцтвы? Хто мае права? Верагодна, нейкі эксперт. Яшчэ лепш група такіх экспертаў – экспертная літаратурная супольнасць. Ці ёсць яна ў Беларусі? Няма. У Беларусі няма экспертнай літаратурнай супольнасці. 

Таму што калі б яна была, то можна было б туды прыйсці і спытаць: літаратар Х — пісьменнік ці не? Таму што калі б яна была, то можна было б раскрыць часопіс, які выдаецца экспертнай супольнасцю і атрымаць адказ, ці пісьменнік літаратар Х і якое становішча займае сярод астатніх пісьменнікаў і хто гэтыя астатнія пісьменнікі. Таму што калі б была такая супольнасць, то ў яе, напэўна, быў бы свой ​​сайт, прысвечаны праблемам сучаснай літаратуры. Нічога гэтага няма. Ёсць разнастайныя калонкі пра літаратуру, крытычныя артыкулы ў часопісах, сайты на калялітаратурную тэматыку, і каб на іх падставе зрабіць выснову пра пісьменнікаў і не-пісьменнікаў, патрэбен нейкі асобны эксперт, які б іх сістэматызаваў. Але і такога эксперта няма. 

Затое ёсць СМІ. 

II. Роля СМІ ў літаратурным працэсе 

Ва ўмовах, калі няма экспертнай літаратурнай супольнасці, СМІ — адзіны інстытут, які выдае сертыфікат пісьменніка. Журналіст, вядома ж, не можа з'яўляцца экспертам па літаратуры. У яго занадта мала часу для таго, каб чытаць кнігі і занадта шмат тэмаў, на якія трэба зрабіць матэрыял. Журналіст знаходзіць сярод літаратараў найбольш лаяльных да СМІ людзей, якія называюць сябе пісьменнікамі, і піша пра іх як пра пісьменнікаў. Цікава, што сацыёлаг Бурдзьё называе такіх «пісьменнікаў» няўдачнікамі: 

«І калі ... літаратурнае поле знаходзіцца пад пагрозай у выніку засілля СМІ, то гэта таму, што ўнутры гэтага поля знаходзяцца чужародныя элементы, мала прызнаныя, мяркуючы па спецыфічных каштоўнасных крытэрах поля, або, кажучы звычайнай мовай, «няўдачнікі» ці тыя, хто знаходзіцца на шляху да гэтага. Такія людзі карыстаюцца чужароднасцю і зацікаўленыя ў пошуку знешняга прызнання (хуткага, заўчаснага, няспелага і эфемернага), якога яны не атрымалі ва ўласным полі. Яны, да таго ж, знаходзяцца на добрым рахунку ў журналістаў, таму што яны іх не палохаюць (у адрозненне ад больш незалежных аўтараў), і гатовыя падпарадкавацца любым іх патрабаванням. Мне ўяўляецца неабходным аб'явіць вайну чужародным інтэлектуалам таму, што яны – гэта Траянскі конь, з дапамогай якога чужароднасць, г.зн. крытэры камерцыйнай выгады і эканомікі, укараняюцца ў поле" (крыніца).

Але гэта Бурдзьё піша пра французскую рэчаіснасць, у якой існуе экспертная літаратурная супольнасць. Гэта значыць, у Францыі хаця б ёсць альтэрнатыва: не давяраеш СМІ – спытай у супольнасці. У Беларусі такой альтэрнатывы няма. Грамадства вымушанае лічыць пісьменнікамі тых, хто называецца пісьменнікам у СМІ.

Выявіўшы гэта свядома ці падсвядома, многія літаратары займаюцца тым, што самастойна ствараюць сабе ў СМІ вобраз пісьменніка. Яны вядуць у інтэрнэце калонкі, дзе называюцца пісьменнікамі, раздаюць інтэрв'ю, ствараюць іншы інфармацыйны шум. І няма ніякай экспертнай супольнасці, якая б вынесла вердыкт: хто з гэтых людзей пісьменнік, а хто не-пісьменнік. 

III. Фармальныя прыкметы пісьменніка 

Справа ўскладняецца яшчэ і тым, што не-пісьменнік можа валодаць фармальнымі прыкметамі пісьменніка. Фармальна пісьменнік – гэта чалавек, у якога выдадзена некалькі кніг, якія ён прадстаўляе на кніжных выставах, гэты чалавек мае публікацыі ў часопісах, атрымлівае літаратурныя прэміі і стыпендыі, жыве ў літаратурных рэзідэнцыях, кнігі яго перакладаюцца на замежныя мовы, СМІ спяваюць яму хвалу або зрэдку крытыкуюць яго літаратурны стыль. Чым больш прыкметаў утрымлівае ў сабе літаратар, тым больш ён пісьменнік – так лічыцца. Але да таго часу, пакуль у нас не будзе экспертнай літаратурнай супольнасці, ніводнага з такіх людзей нельга будзе з упэўненасцю аднесці да пісьменнікаў, таму што ўсе тыя ж прыкметы могуць быць і ў не-пісьменніка. Не-пісьменнік з лёгкасцю імітуе пісьменніка, гэта відавочна. 

IV. Высновы 

Для далейшага развіцця беларускай літаратуры неабходнае фармаванне экспертнай літаратурнай супольнасці. Я б сказаў, самафармаванне. Супольнасць будзе стварацца з людзей, якія добра ўсведамляюць, што ёсць літаратура і што ёй не з'яўляецца, гэтыя людзі будуць добра адрозніваць пісьменніка ад не-пісьменніка, нягледзячы на наяўнасць фармальных прыкмет. Хутчэй за ўсё, гэта будуць людзі, якія самі пішуць, ну і, вядома, чытаюць. Зрэшты, вялікая верагоднасць, што такая супольнасць не сфармуецца. Тым лепш для не-пісьменнікаў. 

V. Дадатак 

а) Аднойчы я размаўляў з галоўным рэдактарам аднаго нядрэнна чытанага беларускага медыя. Гаворка зайшла пра кнігу Сашы Філіпенкі «Былы сын». Галоўны рэдактар ​​казаў, што нашай літаратуры не хапае піяру і што ён нядаўна прарэкламаваў на сваім сайце кнігу вельмі добрага хлопца, нашага чалавека, а нашым трэба дапамагаць. Я спытаў, а ці чытаў ён гэтую кнігу? Высветлілася, што не чытаў. «Дык а што, добры ж хлопец, наш чалавек. Сваім трэба дапамагаць, хіба не? », – настойваў галоўны рэдактар​​. 

б) Нядаўна выйшаў артыкул Ціхана Чарнякевіч, у якім змяшчалася крытыка на раман Віктара Марціновіча. Фігура літаратурнага крытыка, які разбірае раман, згадка рамана ў кантэксце беларускай літаратуры – усё гэта першапачаткова мае на ўвазе, што Марціновіч пісьменнік. Артыкул выклікаў рэзананс, і многія спрачаліся аб тым, добры ці дрэнны пісьменнік Марціновіч. Ніхто нават не абмяркоўваў варыянты: а ці пісьменнік ён? 

в) Тое ж можна сказаць і пра даволі аб'ёмны артыкул Лідзіі Міхеевай, у якім разбіраецца «Былы сын». Артыкул, верагодна, можна было і не пісаць, калі б кніга магла прайсці літаратурную экспертызу. 

г) Мне здаецца, было б карысна ўвесці ў беларускай літаратуры прэзумпцыю не-пісьменніка. Любы літаратар павінен лічыцца не-пісьменнікам, пакуль не даказана адваротнае. Тады сілы літаратурных крытыкаў не будуць марнавацца на разбор тэкстаў, якія пасля могуць аказацца не літаратурай.

Чытайце таксама

апошнiя водгукi

Асабіста пасля знаёмства з кнігай узнікла жаданне завесці спецыяльны дыялектны слоўнік. Мова проста выкшталцоная. Моцна ўражаны "Выспамі".

Аповесць "Удог" - першы квіток у цікавы і незвычайны свет мастацтва слова Аўтара. Здзівіла ў першую чаргу мова і стыль. Перачытваць і разважаць.

Прачытаў пасля артыкула Ціхана Ч. на "свабодзе", застаўся ў захапленні. "Палкоўніку ніхто не піша", але пра рыбу :)

усе водгукi

Каментары 2
Зарэгіструйцеся ці ўвайдзіце, каб пакідаць каментары і ставіць адзнакі

Паша, у нас няма ані разьвітага кніжнага рынку, ані медыярынку. Сфармуюцца гэтыя рынкі - сфармуецца эксэртная супольнасьць, паколькі сапраўдны спэцыяліст ніколі ня будзе працаваць задарма. Пакуль выдавецтвам нявыгадна прадаваць кнігі, пакуль у мэдыяў няма лішніх грошаў, каб палепшыць якасьць рубрыкі "Культура" - замест экспэртнай

+1

супольнасьці ў нас будзе купка амаратаў-энтузіястаў.

Гэта па-першае. па-другое, твой падзел на пісьменьнікаў і не-пісьменьнікаў - яўная правакацыя. Рэальнасьць такая, што калі нехта піша творы - то ён пісьменьнік. Супраць этымалёгіі не папрэш.

0
Дадайце кнігу, каб дапамагчы нам зрабіць самы лепшы каталог літаратуры ў байнэце